Kiedy istnieje obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami?
Obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami istnieje w następujących sytuacjach:
- gdy sąd nie orzekał o winie na zgodne żądanie małżonków
- gdy żaden z małżonków nie został uznany za winnego rozkładu pożycia
- gdy sąd orzekł rozwód z winy obu stron
- gdy sąd orzekł rozwód z wyłącznej winy jednej ze stron – jednak wówczas żądanie zasądzenia alimentów przysługuje tylko małżonkowi „niewinnemu”
Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, by móc żądać zasądzenia alimentów?
W sytuacjach opisanych w pkt 1-3 powyżej, przesłanką dochodzenia alimentów jest stan niedostatku małżonka, na rzecz którego alimenty mają zostać zasądzone. Zgodnie z orzecznictwem, stan niedostatku zachodzi wtedy, gdy rozwiedziony małżonek nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.
Trzeba pamiętać, że zakres obowiązku alimentacyjnego zależy nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale również od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego, co oznacza, że np. alimenty nie będą się należały mimo pozostawania w niedostatku małżonka, który ich żąda, jeśli małżonek, od którego alimenty miałyby być zasądzone sam nie jest w stanie utrzymać się w niezbędnym zakresie, ponieważ nie pracuje z uwagi na zły stan zdrowia.
W sytuacji opisanej w pkt 4, czyli w przypadku orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy jednego z małżonków, małżonek, który nie został uznany za winnego, może żądać alimentów jeśli rozwód pociągnie za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. „Istotne pogorszenie sytuacji materialnej” jest przesłanką „słabszą” od przesłanki niedostatku . Mówimy o niej wtedy, gdy nie mamy jeszcze do czynienia z niedostatkiem, ale nasza sytuacja materialna jest gorsza niż ta, w której znajdowaliśmy się w trakcie małżeństwa.
Możemy więc żądać alimentów od małżonka wyłącznie winnego nawet wtedy, gdy jesteśmy w stanie samodzielnie się utrzymać i stać nas na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb, bowiem alimenty w takim przypadku mają doprowadzić do przybliżenia sytuacji materialnej, która zaistnieje u nas po rozwodzie z sytuacją materialną, jaką mieliśmy żyjąc w małżeństwie.
Jednak również i w tym przypadku, zakres obowiązku alimentacyjnego będzie ograniczony możliwościami zarobkowymi i majątkowymi małżonka, który byłby zobowiązany do zapłaty alimentów.
Ile trwa obowiązek alimentacyjny?
Obowiązek alimentacyjny wygasa zawsze wraz ze śmiercią uprawnionego albo zobowiązanego. Ponadto, jego wygaśnięcie powoduje zawarcie przez rozwiedzionego małżonka nowego małżeństwa (oczywiście chodzi o małżonka uprawnionego do otrzymywania alimentów; zawarcie nowego małżeństwa przez zobowiązanego do alimentów może co najwyżej mieć wpływ na wysokość świadczenia).
W przypadku, gdy zobowiązanym jest ten małżonek, który w wyroku rozwodowym nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek alimentacyjny wygasa z upływem 5 lat od chwili uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. W wyjątkowych przypadkach, istnieje możliwość przedłużenia przez sąd powyższego 5-letniego terminu.