Coraz częściej zdarza się, że na skutek rozpadu związku, jeden z rodziców – samodzielnie decydując o zmianie miejsca zamieszkania dziecka – wyjeżdża wraz z nim za granicę. Jeżeli drugi rodzic nie jest pozbawiony prawa decydowania o miejscu zamieszkania dziecka, to takie kroki nie mogą być podejmowane wbrew jego woli. Nawet więc jeśli rodzicowi, który zabrał dziecko, przysługuje pełna władza rodzicielska, na zmianę miejsca jego zamieszkania powinien uzyskać zgodę drugiego rodzica (albo zgodę sądu, zastępującą zgodę rodzica). W przeciwnym wypadku opisane postępowanie może nosić znamiona uprowadzenia dziecka.

Przeciwdziałać skutkom takiego działania ma tzw. konwencja haska, czyli Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. Konwencja ma umożliwić niezwłoczny powrót dziecka do jego poprzedniego miejsca stałego pobytu.

Trzeba jednak pamiętać, że konwencja ma zastosowanie wyłącznie do uprowadzeń międzynarodowych (nie znajdzie zastosowania, gdy uprowadzone dziecko znajduje się na terenie tego samego kraju).

Aby domagać się powrotu dziecka na podstawie konwencji haskiej, muszą zostać spełnione następujące warunki:

– zarówno państwo, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu przed uprowadzeniem, jak i państwo, do którego zostało uprowadzone, są stronami konwencji haskiej ( konwencja wiąże Polskę ze wszystkimi krajami Unii Europejskiej, częścią państw nie należących do UE, w tym ze Szwajcarią, Norwegią i Ukrainą, a także z USA, Kanadą, częścią państw Ameryki Środkowej i Południowej, Azji, Afryki oraz z  Australią i Nową Zelandią; pełna lista państw znajduje się tutaj: https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/status-table/?cid=24 );

– dziecko nie ukończyło 16 lat;

– uprowadzenie dziecka naruszyło prawo drugiego rodzica (lub innej osoby/instytucji) do opieki i prawo to było skutecznie przez niego wykonywane w chwili uprowadzenia.

Jak postąpić, gdy dziecko zostało uprowadzone za granicę?

Należy niezwłocznie wystąpić z wnioskiem o wydanie dziecka.

Wniosek składa się do tzw. organu centralnego państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu, albo do którego zostało uprowadzone. W Polsce organem centralnym jest Ministerstwo Sprawiedliwości. Następnie wniosek jest kierowany do właściwego sądu, który przeprowadza postępowanie o wydanie dziecka.

W Polsce, do rozpoznawania spraw prowadzonych w trybie przepisów konwencji haskiej wyznaczone są sądy okręgowe w 11 miastach (m.in. w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Rzeszowie).

Wniosek powinien zostać złożony przed upływem roku od dnia uprowadzenia dziecka. Jeśli upłynął ten termin, a okaże się, że dziecko przystosowało się już do nowego środowiska, sąd może odmówić nakazania jego powrotu.

Przepisy konwencji są tak skonstruowane, aby umożliwić niezwłoczny powrót dziecka. Kładą nacisk na szybkość postępowania sądowego, które powinno zakończyć się nie później, niż w terminie sześciu tygodni od daty wpłynięcia wniosku do sądu i w praktyce tak najczęściej się dzieje.

*

Konwencja haska znajdzie zastosowanie także w przypadku zatrzymania dziecka za granicą bez zgody drugiego z rodziców. Wówczas należy postępować w opisany wyżej sposób.